Con đột nhiên ít nói, hay cáu gắt, đóng cửa phòng suốt ngày. Là dậy thì hay trầm cảm? Đây là câu hỏi khiến rất nhiều cha mẹ bối rối, vì hai trạng thái này có nhiều biểu hiện bề ngoài giống nhau.
Tuổi dậy thì hay trầm cảm: làm sao phân biệt?
Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở mức độ, thời gian kéo dài và ảnh hưởng đến chức năng sống. Dậy thì mang lại cảm xúc lên xuống thất thường nhưng vẫn xen kẽ những khoảnh khắc vui vẻ; trầm cảm khiến cảm xúc tiêu cực kéo dài gần như liên tục, không có “khoảng nghỉ”.
Bảng so sánh nhanh
- Thời gian: Dậy thì — cảm xúc thay đổi từng ngày, từng giờ. Trầm cảm — trạng thái buồn bã, mất hứng thú kéo dài từ 2 tuần trở lên.
- Sở thích: Dậy thì — vẫn hứng thú với ít nhất một vài hoạt động yêu thích. Trầm cảm — mất hứng thú với hầu hết mọi thứ, kể cả điều từng yêu thích.
- Giấc ngủ và ăn uống: Dậy thì — có thể thay đổi nhẹ theo nhịp sinh học tuổi teen. Trầm cảm — mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, chán ăn hoặc ăn uống thất thường rõ rệt.
- Chức năng sống: Dậy thì — vẫn duy trì học tập, giao tiếp bạn bè ở mức chấp nhận được. Trầm cảm — sa sút học tập, rút lui khỏi bạn bè, tự cô lập.
- Suy nghĩ về bản thân: Dậy thì — nhạy cảm, dễ tự ái nhưng không kéo dài. Trầm cảm — cảm giác vô giá trị, tự trách bản thân dai dẳng, đôi khi có ý nghĩ tiêu cực về sự sống.
Vì sao dễ nhầm lẫn?
Thay đổi hormone tuổi dậy thì khiến cảm xúc vốn đã nhạy cảm hơn, dễ bị hiểu lầm là “ẩm ương tuổi mới lớn”. Trong khi đó, các dấu hiệu trầm cảm giai đoạn đầu ở tuổi teen cũng thường biểu hiện qua sự cáu gắt, khó chịu thay vì buồn bã rõ ràng như ở người lớn — điều này càng khiến việc phân biệt trở nên khó khăn.
Khi nào cha mẹ nên tìm chuyên gia?
Nếu các biểu hiện tiêu cực kéo dài trên 2 tuần, ảnh hưởng rõ đến học tập và các mối quan hệ, hoặc con có những lời nói/hành động đáng lo ngại về giá trị bản thân, đây là lúc nên đưa con đến gặp chuyên gia tâm lý để đánh giá chính xác thay vì tự phán đoán tại nhà. Bạn có thể tham khảo thêm các dấu hiệu trầm cảm tuổi teen hoặc bài viết về trầm cảm tuổi vị thành niên để hiểu rõ hơn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trầm cảm là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật ở thanh thiếu niên trên toàn cầu — một lý do nữa để cha mẹ không nên chủ quan khi phân vân giữa tuổi dậy thì hay trầm cảm. Nhìn chung, câu hỏi tuổi dậy thì hay trầm cảm không nên được trả lời chỉ dựa trên một vài biểu hiện đơn lẻ trong một ngày. Cha mẹ nên theo dõi trong ít nhất một đến hai tuần, ghi chú lại tần suất và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày của con, thay vì phản ứng ngay khi thấy con buồn hay im lặng một hôm.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tự xác định con bị trầm cảm hay chỉ dậy thì không?
Cha mẹ có thể quan sát các dấu hiệu ban đầu, nhưng chẩn đoán chính xác cần được thực hiện bởi chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần thông qua đánh giá chuyên môn.
Nếu chỉ là tuổi dậy thì thì có cần đi khám không?
Nếu không chắc chắn, một buổi đánh giá tâm lý ban đầu vẫn hữu ích để loại trừ nguy cơ và giúp cha mẹ yên tâm hơn về hướng đồng hành cùng con.
Nếu bạn còn phân vân giữa dậy thì và trầm cảm ở con, hãy gọi 0974 095 563 để được tư vấn và đặt lịch đánh giá tâm lý.
